Οι Πανελλήνιες είναι για πολλούς εφήβους μια περίοδος έντονης πίεσης, προσδοκιών και εσωτερικής δοκιμασίας. Δεν είναι όμως απαιτητική μόνο για τους ίδιους. Συχνά είναι φορτισμένη και για τους γονείς, που βλέπουν το παιδί τους να προσπαθεί, να κουράζεται, να αγχώνεται και θέλουν να το βοηθήσουν με κάθε τρόπο.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την αγωνία, συμβαίνει συχνά κάτι παράδοξο: η πρόθεση των γονιών να στηρίξουν το παιδί μπορεί να ακούγεται σαν επιπλέον πίεση. Μια φράση όπως «διάβασε λίγο ακόμα», ένα σχόλιο του τύπου «είναι κρίμα να μην περάσεις μετά από τόσο κόπο» ή η καθημερινή ερώτηση «πώς πήγε το διάβασμα;» μπορεί να βιωθούν από έναν ήδη πιεσμένο έφηβο ως υπενθύμιση ότι πρέπει να αποδώσει, να αντέξει και να μην απογοητεύσει κανέναν.
Σε αυτή την περίοδο, το παιδί δεν χρειάζεται μόνο διάβασμα. Χρειάζεται έναν τρόπο σχέσης που να του επιτρέπει να αναπνέει λίγο πιο ελεύθερα μέσα στην πίεση.
Τι έχει πραγματικά ανάγκη ένας έφηβος αυτή την περίοδο
Οι έφηβοι που προετοιμάζονται για τις Πανελλήνιες συνήθως δεν χρειάζονται περισσότερες υπενθυμίσεις για το πόσο σημαντικές είναι οι εξετάσεις. Το γνωρίζουν ήδη. Το κουβαλούν μέσα τους καθημερινά.
Αυτό που συχνά χρειάζονται περισσότερο είναι να νιώσουν ότι, μέσα σε όλη αυτή την προσπάθεια, υπάρχει ένας σταθερός ενήλικας που δεν τους προσθέτει άλλο βάρος. Ένας γονιός που μπορεί να σταθεί δίπλα τους χωρίς να τους ελέγχει διαρκώς. Που μπορεί να αναγνωρίσει το άγχος τους χωρίς να πανικοβάλλεται. Που μπορεί να πιστεύει στην προσπάθειά τους χωρίς να συνδέει την αξία τους με το αποτέλεσμα.
Η στήριξη δεν φαίνεται μόνο στο «είμαι εδώ για σένα». Φαίνεται στο πώς μιλάμε, πότε μιλάμε, πόσο επιμένουμε, πόσο ακούμε και πόσο χώρο αφήνουμε.
Όταν η αγάπη μπερδεύεται με την πίεση
Πολλές φορές οι γονείς, από ενδιαφέρον και αγωνία, μπαίνουν σε μια θέση συνεχούς επαγρύπνησης. Ρωτούν συχνά, παρακολουθούν το πρόγραμμα, ανησυχούν για τα κενά, φοβούνται μήπως το παιδί «χαλαρώσει». Αυτό είναι ανθρώπινο. Όμως για τον έφηβο μπορεί να βιώνεται διαφορετικά.
Όταν κάθε συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το διάβασμα, όταν η ατμόσφαιρα στο σπίτι φορτίζεται από το πρόγραμμα των εξετάσεων, όταν η παραμικρή παύση αντιμετωπίζεται σαν απειλή, τότε το παιδί νιώθει ότι όλη η οικογένεια αναπνέει γύρω από τις Πανελλήνιες. Και τότε η πίεση μεγαλώνει.
Τι να πείτε σε έναν έφηβο πριν και κατά τη διάρκεια των Πανελλαδικών
Δεν υπάρχουν μαγικές φράσεις που εξαφανίζουν το άγχος. Υπάρχουν όμως λόγια που ανακουφίζουν και λόγια που βαραίνουν περισσότερο έναν ήδη πιεσμένο έφηβο.
Τι βοηθά πραγματικά να λένε οι γονείς
Βοηθά όταν ο γονιός επικοινωνεί με τρόπο σταθερό, ήρεμο και ρεαλιστικό. Όταν δεν ζητά τελειότητα, αλλά αναγνωρίζει την προσπάθεια. Όταν δεν προσπαθεί να «διορθώσει» αμέσως το συναίσθημα του παιδιού, αλλά το χωρά.
Μερικές φράσεις που λειτουργούν υποστηρικτικά είναι:
- «Ξέρω ότι είναι μια δύσκολη περίοδος και προσπαθείς πολύ»
- «Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος. Χρειάζεται να κάνεις αυτό που μπορείς»
- «Αν θες να μιλήσεις, είμαι εδώ να σε ακούσω»
- «Είμαστε δίπλα σου, όχι απέναντί σου»
- «Οι εξετάσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν καθορίζουν όλη σου τη ζωή.»
- «Η αξία σου δεν κρίνεται από μία εξέταση»
Αυτές οι φράσεις δεν μειώνουν τη σημασία της προσπάθειας. Μειώνουν όμως το αίσθημα ότι το παιδί πρέπει να αποδείξει την αξία του μέσα από αυτήν .
Τι είναι καλύτερο να αποφεύγεται
Σε περιόδους μεγάλης πίεσης, ακόμη και φράσεις που λέγονται «για καλό» μπορεί να επιβαρύνουν. Όπως:
- «Μην το καταστρέψεις τώρα στο τέλος»
- «Με τόσα που έχουμε κάνει, πρέπει να πετύχεις»
- «Άλλα παιδιά διαβάζουν περισσότερο»
- «Αν δεν περάσεις, τι θα κάνεις;»
- «Σταμάτα να αγχώνεσαι»
Η φράση «μην αγχώνεσαι» ειδικά, σπάνια βοηθά. Όταν ένας νέος δυσκολεύεται, δεν ανακουφίζεται επειδή του ζητάμε να σταματήσει να νιώθει αυτό που νιώθει. Ανακουφίζεται περισσότερο όταν νιώσει ότι κάποιος καταλαβαίνει πόσο δύσκολο του είναι.
Πώς μπορούν οι γονείς να στηρίξουν στην πράξη
Η στήριξη δεν είναι μόνο λεκτική. Είναι και πρακτική. Ένας πιο ήρεμος τόνος στο σπίτι, λίγη προστασία από περιττές εντάσεις, σεβασμός στις στιγμές ξεκούρασης, φροντίδα για ύπνο, φαγητό και μικρά διαλείμματα μπορούν να λειτουργήσουν ρυθμιστικά.
Δεν χρειάζεται οι γονείς να γίνουν επιτηρητές του διαβάσματος. Ούτε να αναλάβουν οι ίδιοι την ευθύνη της προετοιμασίας. Βοηθά περισσότερο να είναι διαθέσιμοι χωρίς να γίνονται πιεστικοί. Και είναι σημαντικό να υπάρχουν στιγμές που δεν σχετίζονται με τις εξετάσεις: ένα κοινό γεύμα, μια μικρή κουβέντα, μια ανάσα από το κλίμα της αξιολόγησης.
Πριν από την εξέταση: τι έχει σημασία
Τις τελευταίες ημέρες η ένταση κορυφώνεται. Εκεί χρειάζεται απλότητα. Ο έφηβος χρειάζεται ηρεμία, πρακτικότητα και εμπιστοσύνη. Όχι μεγάλες ομιλίες. Όχι υπενθυμίσεις για το πόσο καθοριστική είναι η στιγμή. Όχι αγωνιώδεις εκφράσεις που μεταδίδουν πανικό.
Μερικές φράσεις αρκούν:
«Προχώρα βήμα βήμα, μία μέρα τη φορά», «Κάνε ό,τι μπορείς για τη σημερινή μέρα. Οι υπόλοιπες θα έρθουν όταν είναι η σειρά τους», «Η χθεσινή δυσκολία δεν χρειάζεται να σκιάζει τη σημερινή προσπάθεια. Κάθε μέρα είναι ένα νέο βήμα», «Ό,τι κι αν γίνει, θα το αντιμετωπίσουμε».
Κατά τη διάρκεια των εξετάσεων
Δεν θέλουν όλα τα παιδιά να μιλούν αμέσως μετά την εξέταση. Κάποια θέλουν να εκτονωθούν, κάποια να ξεχαστούν, κάποια να μείνουν λίγο σιωπηλά. Είναι σημαντικό ο γονιός να παρατηρήσει τι έχει ανάγκη το δικό του παιδί, αντί να ακολουθεί αυτοματοποιημένα την ανάγκη να ρωτήσει τα πάντα.
Μερικές φορές βοηθά περισσότερο ένα απλό: «Θες να μιλήσουμε τώρα ή αργότερα;» παρά μια βροχή ερωτήσεων τη στιγμή που το παιδί βγαίνει ήδη κουρασμένο και φορτισμένο.
Επίσης, η εξαντλητική ανάλυση λαθών σπάνια βοηθά, όπως και η εστίαση σε όσα πέρασαν. Συχνά, μεγαλύτερη αξία έχει να υποστηριχθεί η μετάβαση στο επόμενο βήμα.
Πότε το άγχος χρειάζεται περισσότερη προσοχή
Υπάρχουν στιγμές που το άγχος δεν μοιάζει πια με αναμενόμενη πίεση, αλλά με ψυχική υπερφόρτωση. Συχνό κλάμα, έντονη απομόνωση, αϋπνία, ευερεθιστότητα ή μπλοκάρισμα είναι σημάδια ότι το παιδί δυσκολεύεται έντονα στην αντιμετώπιση αυτής της περιόδου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η λύση δεν είναι περισσότερη πίεση ή περισσότερα επιχειρήματα. Χρειάζεται αναγνώριση των δυσκολιών του και της συναισθηματικής του κατάστασης.
Αν οι γονείς νιώσουν ότι κατακλύζονται και οι ίδιοι από άγχος και δυσκολεύονται να στηρίξουν το παιδί τους με ηρεμία, τότε η υποστήριξη από έναν ψυχολόγο μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά τόσο για το παιδί όσο και για τους ίδιους.
Οι Πανελλήνιες δεν χρειάζονται μόνο διάβασμα, αλλά και σχέση
Στην προσπάθεια για επιτυχία, είναι εύκολο να ξεχαστεί κάτι ουσιαστικό: ότι το παιδί δεν έχει ανάγκη μόνο να οργανώσει την ύλη του, αλλά και να νιώσει πως οι σημαντικοί άνθρωποι γύρω του το στηρίζουν χωρίς να το συνθλίβουν.
Οι Πανελλήνιες είναι μια σημαντική δοκιμασία, αλλά όχι το σύνολο της ζωής ενός εφήβου. Ο τρόπος που θα βιωθεί αυτή η περίοδος μπορεί να αφήσει αποτύπωμα όχι μόνο στην απόδοσή του, αλλά και στη σχέση του με τον εαυτό του.
Ίσως, λοιπόν, το πιο βοηθητικό που μπορεί να κάνει ένας γονιός δεν είναι να πει το «τέλειο» πράγμα, αλλά να προσφέρει μια παρουσία που λέει έμπρακτα:
«Είμαι εδώ. Σε βλέπω. Σε πιστεύω.
Και δεν χρειάζεται να κουβαλήσεις όλο αυτό το βάρος μόνος σου.»
